Wanneer ben je eindelijk klaar met jezelf?

Iemand zegt iets redelijk onschuldigs als: “Ik vond dat stuk van de training niet zo helder.” Ik breng een nummer uit en krijg 3 likes. Mijn partner vindt dat ik niet aanwezig genoeg ben. En ergens tussen mijn oren gebeurt bliksemsnel een wonderlijke vertaling:

“Ge zijt niet goed genoeg. Ge hebt het verprutst. En iedereen vindt dat.”

Niet altijd, gelukkig. Maar ik ken het mechanisme ondertussen goed en ik blijf situaties tegenkomen waarin het mij overvalt. Ik voel mijn lijf aanspannen. Mijn hoofd begint argumenten te produceren. Context te geven. Een afwimpelend grapje te maken. Heel redelijk allemaal.

En vooral een slecht vermomde vorm van verdediging.

Het vervelende is dat anderen dat voelen. Ik hoef niet eens boos te worden. Een blik, een kleine spanning, nét iets te snel antwoorden – mensen pikken dat op. En dan krijg je iets tragikomisch: ik wil graag eerlijke feedback, maar straal precies genoeg weerstand uit om mensen te laten denken:

Laat maar.

Daar ben ik al jaren mee bezig. Ik heb het begrepen. In de ogen gekeken. Belichaamd. Er anderen over gecoacht. En toch… Daar is het soms weer.

Serieus?! Had ik dit hoofdstuk niet al gehad?! Moet je daar 45 jaar voor worden…?!

De vreemde belofte van persoonlijke groei

Als je rondkijkt naar de beloftes van persoonlijke ontwikkelingstrajecten, zou je het idee kunnen oppikken dat persoonlijke ontwikkeling een soort renovatieproject is.

Je ontdekt een probleem. Je pakt het aan. Je begrijpt waar het vandaan komt. Je doet wat innerlijk werk. Klaar. Volgende kamer.

Hehe…

Wie ooit een huis gehad heeft, weet dat dat niet zo werkt. En voor mensen klopt de metafoor al helemaal niet. We zijn geen project met een opleverdatum.

Je bent een tuin

Misschien zijn we eerder als een tuin. Een tuin is nooit af. Je kunt hem verzorgen, vormgeven, snoeien, bemesten. Je kunt ervoor zorgen dat bepaalde planten meer ruimte krijgen en andere minder. Maar je kunt hem niet één keer “doen” en er dan voor altijd klaar mee zijn.

Sommige dingen groeien vanzelf. Andere moet je bewust aandacht geven. En ergens achteraan staat altijd wel een plant die bijzonder enthousiast gebruikmaakt van het moment waarop jij even niet kijkt om weer te beginnen woekeren.

Mijn gevoeligheid voor kritiek is zo’n plant. Vroeger kon die behoorlijk wat plaats innemen. Feedback kwam binnen en voor ik het wist zat ik er middenin. Verdedigen. Uitleggen. Me slecht voelen. Onder de douche en in de auto bevlogen speeches geven over waarom de ander eigenlijk ongelijk had.

Nu gaat het steeds vaker anders.

Ik voel iets: een aanspanning. Een kleine interne: “Oh-oh.”

Ik adem uit en laat de drang om erop te springen even los. Ik maak innerlijk ruimte tussen wat er gebeurt en wat ik ermee doe. Ik kan in verbinding blijven met de persoon die me iets probeert te vertellen.

Dat is een belangrijk verschil, zelfs al is het patroon verre van weg.

Van automatische piloot naar een beetje ruimte

In het begin zie je een patroon vaak pas achteraf.

“Shit. Ik heb het weer gedaan.”

Later herken je het terwijl je erin zit. Nog later voel je het misschien nét ervoor. En ergens onderweg ontstaat er een paar millimeter ruimte. Niet spectaculair. Geen trompetten. Geen certificaat met INNER CHILD HEALED erop. Gewoon: “Ah ja. Dit.”

En dan misschien één andere ademhaling. Vijf seconden zwijgen. Eén vraag stellen in plaats van mezelf uitleggen.

Dat klinkt weinig heroïsch, maar het maakt zo’n verschil. De neiging is er nog, maar ik hoef niet automatisch hetzelfde te doen als ervoor.

Je patroon is waarschijnlijk niet tegen jou

Wat mij ook geholpen heeft, is minder oorlog voeren met die stukken. Want mijn defensiviteit is niet ontstaan omdat mijn systeem op een dag dacht:

Weet je wat Benjamin nodig heeft? Een irritante karaktertrek.

Er zat ooit logica in. De kwaadheid van mijn moeder vermijden. Alert zijn voor kritiek. Geen fouten willen maken. Antennes voor spanning in de omgeving. En dat heeft allemaal ergens geholpen.

Veel van wat we later een “patroon” noemen, was ooit een behoorlijk intelligente oplossing. Alleen blijven oude oplossingen graag in dienst nadat hun contract eigenlijk afgelopen is.

Dat geldt voor pleasen. Voor controle. Voor perfectionisme. Voor afstand nemen. Voor jezelf klein maken of net heel groot.

Het doel is dan misschien niet om zo’n deel te ontslaan en buiten te gooien. Eerder om aan dat beschermende deel in onszelf te kunnen zeggen: “Dank u. Ik zie waarom ge er zijt. En nu neem ik het weer over.”

En dan verzint het leven een nieuw examen

Net wanneer je denkt dat je iets behoorlijk onder de knie hebt, staat je volgende leraar al klaar.

Je hebt geleerd om grenzen te stellen op je werk. Proficiat. Dan word je verliefd.

Je hebt eindelijk wat minder behoefte aan bevestiging. Dan krijg je een perfectionistische leidinggevende die alleen feedback geeft als het niet goed is.

Je denkt dat je best goed met druk en onvoorspelbaarheid kunt omgaan. Begin anders een bedrijf. Of een muziekcarrière. Of krijg kinderen. Of alledrie.

En eerlijk gezegd vind ik dat soms vermoeiend, dat het nooit klaar is. Ik zou graag gewoon af zijn. Zo’n groen vinkje naast “afwijzingsgevoeligheid”. Done. Door naar de volgende.

Maar misschien is dat gewoon opnieuw mijn hoofd dat verlangt naar een afgewerkt huis. Terwijl mijn tuin ondertussen vrolijk verder woekert.

Soms denk ik: “Zou het niet makkelijker zijn als ik dit allemaal niet zo goed zag? Gewoon reageren en ervan overtuigd zijn dat het aan de ander ligt.”

Maar dan voel ik even wat dat zou kosten: overgeleverd zijn aan impulsen die situaties lastiger en pijnlijker maken. Een gewicht meezeulen dat knaagt aan mijn gemoedsrust. Mij machteloos en gefrustreerd voelen. De wereld als een lastige plek vol onmogelijke mensen beschouwen. Dat voelt pas beklemmend en lastig.

Misschien is comfort niet het doel

We spreken over persoonlijke groei vaak alsof je uiteindelijk ergens aankomt waar alles gemakkelijker wordt.

Meer rust. Meer zelfvertrouwen. Minder triggers. Mooie huid. Goede stoelgang. Permanent gereguleerd zenuwstelsel.

Het paradijs.

Alleen ken ik weinig mensen die daar wonen. En al zeker niet permanent. Wat ik wel herken, bij mezelf en bij mensen die ik begeleid, is iets minder spectaculairs.

Niet noodzakelijk minder angst. Maar bang zijn en het toch doen.

Niet onaantastbaar worden. Wel geraakt kunnen zijn en in contact blijven.

Niet onafhankelijk worden van goedkeuring. Wel die behoefte voelen zonder haar het stuur te geven.

Misschien is dat groei: niet dat je lastige patronen verdwijnen, maar dat je er meer ruimte rond krijgt.

En in die ruimte ontstaat iets kostbaars: keuze.

Ook coaching hoeft niet alles op te lossen

Dat verandert ook hoe ik naar coaching kijk.

Ik denk niet meer dat ik iets moet “fixen”. En ik word nogal wantrouwig van mensen die beweren dat ze dat voor iemand anders kunnen doen.

Want voor je het weet heeft iemand naast haar oorspronkelijke probleem ook nog het probleem dat ze haar probleem blijkbaar niet goed genoeg heeft opgelost.

Daar wordt niemand vrijer van.

Dat betekent natuurlijk niet: “Ik ben nu eenmaal zo, deal with it.” Sommige planten in je tuin nemen alles over als je ze gewoon laat doen.

Maar je hoeft ze ook niet in één ruk met wortel en al uit te trekken.

Eerst zie je wat er gebeurt. Dan herken je het midden in de actie. Dan lukt het één keer om iets anders te doen. Stuntelig. Later opnieuw. Iets minder stuntelig. En na een tijd sukkel je er zowaar stijlvol mee.

Aan de buitenkant lijkt dat misschien een kleine beweging, maar vanbinnen is dat gigantisch.

Vrijheid zonder vluchten

Ik begin vrijheid steeds minder te zien als “nergens meer last van hebben”. Het is niet bevrijd zijn van alles dat je stoort.

Vrijheid is midden in de onvermijdelijke storm van prikkels die het leven je zo graag bezorgt blijven ademen, en blijven sturen. Uiteindelijk zelfs bedanken voor de reminder.

Voor mij betekent dat dat kritiek nog mag prikken, zonder dat ik meteen hoef terug te slaan. Voor jou is het misschien bang zijn en toch dat gesprek voeren. Of weerstand voelen om jezelf zichtbaar te maken en het toch doen. Of verlangen naar goedkeuring zonder dat je hele leven een sollicitatiegesprek wordt.

Je tuin blijft evolueren. Er komt onkruid terug. Sommige planten blijven wat dramatisch. Dingen waarvan je dacht dat je ze eindelijk onder controle had, steken plots elders de kop op.

Maar je leert de plek kennen. Je ziet sneller wat aandacht nodig heeft. Je hoeft niet meer voor elke brandnetel een tuinarchitect te bellen.

En soms kun je zelfs gewoon in het gras zitten, genieten van al die onafgewerkte glorie.

Op zaterdag 19 september onderzoeken we tijdens onze opendeurdag Vrijheid zonder vluchten: hoe je meer keuze krijgt zonder eerst een perfect afgewerkt mens te moeten worden.